Ik ben een groep aan het rondleiden langs de panelen van mijn historische wandeling over het bombardement en ik vertel het verhaal van Flor, dat hij opschreef tijdens het onderzoek voor Tranen over Mortsel. Als 7-jarige ging hij naar de Guido Gezelleschool in de Eggestraat. Toen een voltreffer een gang vol schuilende kinderen deed instorten, raakte Flor bedolven onder het puin. Iemand in de groep onderbreekt mij. Hij zegt: ‘Dat was ik. Die jongen, dat was ik.’ Flor staat plots in het midden van de groep. Een onvergetelijk moment. Dertig mensen luisteren stil en aandachtig naar zijn verhaal.

Een half jaar later stuur ik Naomi en Evelien naar Flor om zijn verhaal voor het eerst vast te leggen in een interview. Ook deze twee leerlingen van het Koninklijk Atheneum zijn onder de indruk. ‘We zagen dat niet enkel woorden belangrijk zijn, maar ook emoties die men kan aflezen van het gezicht van de getuige’, schrijven ze in hun verslag.

‘Wat is er toen gebeurd?’ vragen Evelien en Naomi. ‘Het was mooi weer, zoals vandaag’ antwoordt Flor aan zijn jonge interviewers, ‘plotseling hoorden we gerommel in de verte. Bonken dus, later het gerammel van glas en het breken van glas. Toen liep iedereen naar de deur. Het was een smalle deur in die tijd. Iedereen ging naar beneden, onder de trap, behalve ik, want ik was tamelijk traag.’ Zo raakte Flor met het instorten van de gang bedolven onder het puin en een zware arduinen trap. ‘Ik kreeg en hele hoop stenen tot hier,’ zegt Flor al wijzend naar zijn hals, ‘ Ik was zwaar gekwetst op mijn hoofd. Ik weet niet precies hoe lang ik van mezelven was, maar toen ik bijkwam, zag ik een jongen waarvan zijn gelaat weg was. Hij had geen ogen , niets meer dus. Later vernam ik dat het de jongen was die naast mij op de bank zat. Dat is iets dat men niet meer vergeet.’

Verschrikt lag Flor onder het puin. ‘Alles ging heel vlug. De moeder van die jongen die naast mij op de bank zat, zag zijn toestand en is ter plaatse ineengezakt. Ze was helemaal hysterisch.’ Flor herinnert zich nog hoe de hulpverleners al snel aan zijn benen begonnen te trekken: ‘Maar ik dacht dat mijn benen eraf waren. Ik zei: “Ge moet niet trekken want ik heb geen benen meer!” Maar dat waren die stenen die afklemden.’ Uiteindelijk konden de hulpverleners, waaronder zijn leerkracht Léon De Wever, Flor toch van onder het puin trekken. Zijn vader droeg hem snel naar de Antwerpsestraat. ‘Op de hoek van de heilige Kruisstraat, daar was een café, en daar hebben ze mij gebracht. Ik zag mijn gelaat in de spiegel en dat was zo dik omdat de hersenen van die jongen op mijn hoofd hingen, samen met zijn bloed en het stof. Ik herkende mezelf niet meer.’ Eerst wilden ze de gekwetste Flor naar familie in Mariekerke brengen,  ‘maar dat ging niet want er was veel brand in de Luithagen. We geraakten nergens door.’

Uiteindelijk brachten ze Flor naar zijn thuis, een appartement boven de huidige boekenwinkel De Boekuil. ‘Alles was kapot, de ruiten, alles, maar het huis stond er nog. Uit het brood hebben we de glassplinters gehaald en dat hebben we dan nog kunnen opeten. Dat waren dus van die toestanden.’ Flor herinnert zich de kruidenierszaak ’t Sterreke, dat volledig was ingestort. ‘Dan was er de kerk, die was helemaal kapot. Je kon daar in zien. De toren was half weg, de rest was ingestort. De huizen daar rond waren ook kapot.’ De volgende dag ging Flor samen met zijn moeder toch naar de familie in Mariekerke. ‘Daar woonde mijn grootmoeder. Wij zijn niet in Mortsel gebleven. Twee dagen na het bombardement zijn we naar Wilrijk verhuisd. Ik kan me niet goed herinneren waarom, maar het had iets te maken met mijn vader. Daar hebben we dan gewoond, het contact met Mortsel was dus helemaal gedaan, dat bestond niet meer.’

Achteraf maakte Flor een tekening van de puinhoop waaronder hij lag begraven. Hij toont de tekening aan zijn interviewers:  ‘In 1981 maakte ik die tekening. De dokters zeiden dat het normaal was dat er herinneringen naar boven kwamen. Ik was toen bijna verplicht om naar de dokter te gaan omdat ik erover droomde, ik zweette ‘s nachts, ik voelde me niet meer goed in mijn vel. In die tijd waren er veel mensen die zoals ik depressief werden, maar dat ging voorbij. Medicijnen hielpen niet en het was allemaal eigenaardig omdat je niet wist van waar dat het kwam. Tot ik de tekening had gemaakt. Ik wist niet dat ik die getekend had. De dokter vertelde dat het meer voorkwam. Er zijn ook mensen die het allemaal opschrijven.’

‘Het gebeurt veel dat sommige mensen het een tijd vergeten, en dan komt dat weer terug. Ik heb de laatste tijd weer zo’n toestanden gehad dat het allemaal terugkomt. Ik denk dan aan mijn vader, hij was 33 jaar. Toen de oorlog juist gedaan was, dan kwamen alle gevangenen terug. Ze zeiden: “uw vader is niet dood, ik heb hem gezien.” Ik ging dan met een foto van mijn vader op de Boomsesteenweg in Wilrijk staan en ik vroeg aan iedereen of ze hem hadden gezien. “Ja, ja, we hebben hem gezien”, zeiden de mensen. Maar hij was toen al dood. Zoiets vergeet je nooit meer. Er is geen lichaam gezien, er is geen graf. Er is wel een monument van de weerstand in Mortsel-Dorp. De rest is allemaal achtergebleven in Duitsland. Dat zijn zo’n zaken die men kwijt is, niemand kan u daarbij helpen.’

het zwijgen

als men de stilte

niet meer hoort,

wie roept daar dan?

gedicht over 5 april van getuige Flor

Advertenties

3 gedachten over “Het verhaal van Flor

  1. Unless there was more than one second grade class in that school, my brother, Leo was no doubt his classmate. Like many, he has blocked out much of what happened and says he can’t even remember his teacher’s name. I will translate this account for him and see if he remembers Flor or anything more. I understand how disturbing these memories must be. Flor’s drawing and poem are very moving and evocative.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s