Sinds mijn tiende boek vorige week verschenen is, word ik overstelpt door vragen van lezers en geïnteresseerden. Daarom een antwoord op tien van de meest gestelde vragen over Het verloren land in een heuse FAQ.

Meer weten over mijn tiende boek? Klik hier!

  1. Waarover gaat je nieuwe boek? Het verloren land vertelt de geschiedenis van de opkomst en de scheiding van de Verenigde Nederlanden in de zestiende eeuw. Dit was het revolutionaire land dat resulteerde in een vernieuwende en idealistische republiek maar waarvan het zuiden (het huidige België) door de Spanjaarden werd heroverd. Ik reconstrueer deze geschiedenis aan de hand van toenmalig bronmateriaal. Alle hoogtepunten uit deze dertigjarige oorlog komen daarbij aan bod: de Unies van Utrecht en Atrecht (1579), het Plakkaat van Verlatinghe (1581), de moeilijke aanstelling van de Franse hertog Anjou als soeverein (1582), de moord op Willem van Oranje (1584), de Spaanse herovering van Ieper, Brugge, Gent, Brussel en Antwerpen (1585), de komst van de Engelse landvoogd Leicester (1586), de veldtochten van Maurits (jaren 1590), de list met het turfschip van Breda (1590), de val van Groningen (1594), de Slag om Turnhout (1597), de Slag op het strand van Nieuwpoort (1600), het extreem dodelijke Beleg van Oostende (1601-1604) en de moeizame onderhandelingen voor het Twaalfjarig Bestand in 1609. Maar ook vergeten en verzwegen verhalen beschrijf ik uitvoerig, zoals de strijd in de Kempen, Deventer, Zutphen, Zeeuws-Vlaanderen en het Duitse grensgebied, de vervolgingen van vermeende heksen, het begin van de handel in slaafgemaakten door de Nederlanden, de wolvenplagen die onze sprookjes vormgaven, het lot van vrouwen in de geschiedschrijving… Mijn tiende boek gaat dus echt over alles en iedereen van de laat-zestiende-eeuwse Lage Landen. Ik had zo veel verhalen dat ik een zeer moeilijke selectie heb gemaakt. Daarom plan ik om op mijn website nog extra te delen. Ik wil immers met mijn boek ons historisch bewustzijn vergroten en onze verbinding met ons verleden versterken, waardoor er meer kritische vragen over onze identiteit gesteld worden en we vandaag misschien de vele uitdagingen samen durven aangaan.
  2. Moet je veel van geschiedenis kennen om het te lezen? Nee, ik heb het boek zo geschreven dat het voor zowel historische beginnelingen als histonerds toegankelijk is. Er zijn handige kaarten, een verklarende woordenlijst en een overzicht van de belangrijkste personen in het boek opgenomen. Het is chronologisch opgebouwd uit de proloog (1575) en dan 31 hoofdstukken die elk over één jaar handelen. Het boek is rijkelijk geïllustreerd met vooral toenmalige prenten en kaarten waardoor de lezer zich echt een beeld kan vormen bij de verhalen.
  3. Is dit een Nederlands verhaal? Of juist Belgisch? Beide! Want het boek gaat over de ganse zestiende-eeuwse Verenigde Nederlanden, van West-Vlaanderen tot Limburg en van Zeeland tot Groningen. Niet zomaar koos ik de Leo Belgicus als coverbeeld. Deze zestiende-eeuwse kaart symboliseert de Lage Landen in hun geheel. Ik heb bovendien getracht om alle provincies evenwaardig aan bod te laten. Natuurlijk kan ik niet veranderen dat in de eerste hoofdstukken Brabant, Antwerpen en Vlaanderen de belangrijkste historische decors vormen en daarna de verhalen zich vooral afspelen aan de kusten, de Maasstreek en Holland.
  4. Moet je In opstand! gelezen hebben voor je aan Het verloren land begint? Nee, want beide boeken staan op zichzelf. Chronologisch is mijn nieuwe boek wel een vervolg op mijn geuzengeschiedenis, die eindigt in 1578.
  5. Bestaat deze geschiedenis niet te veel uit ellende en geweld? Het is en blijft een oorlogsverhaal vol geweld en onrecht. Maar het is ook een verhaal van hoop, waarin idealisten samen voor broodnodige vernieuwing zorgden. Bovendien kon ik, door me ook te focussen op de geschiedschrijving, soms ruimte laten voor wat luchtigere anekdotes. Zo is er het verhaal van de kalendersprong van tien dagen in 1582. Toen werd door de kerk besloten om na 14 december meteen 25 december te laten volgen. Op die manier wilden ze de kalender na duizend jaar opnieuw volgens de seizoenen aan te passen. Het zorgde voor absurde situatie, zeker omdat veel protestanten weigerden mee te gaan in deze pauselijke beslissing. Zo leefden de Europeanen in twee tijden door elkaar. Trouwens, het heeft ook vandaag invloed. Want als we iets herdenken van voor 1582 moeten we eigenlijk tien dagen bijtellen. Dus de Guldensporenslag was op 11 juli 1302 waardoor de Vlaamse feestdag historisch juist op 21 juli (Belgische feestdag) gevierd zou moeten worden. Niet elke Vlaams-nationalist zal dit graag horen, of juist wel?
  6. Mooie foto op de achterkant, welk boek heb je vast? Het eeuwenoude boek dat ik vastheb terwijl ik in de Antwerpse Handelsbeurs sta, is de Historien van Emanuel van Meteren. Deze zestiende-eeuwse Antwerpenaar is tijdens mijn research stilletjesaan op de voorgrond gekomen. Eerst kwam hij in mijn vizier omdat hij een van de eerste was die als tijdgenoot en soms ook ooggetuige de geschiedenis van opstand en scheidingsoorlog optekende in een groot geschiedwerk. Wilde ik het narratief van de Verenigde Nederlanden vertellen, moest ik terug naar het ontstaan ervan. Geschiedschrijving is nooit neutraal. Juist in onze omgang met en visie over ons verleden leggen we de fundamenten van ons wereldbeeld. Dat is vandaag zo en dat was in de zestiende eeuw niet anders. Hierdoor doen we soms ook aan self-fulfilling history: we interpreteren ons verleden te veel met een hedendaagse bril. Dat wilde ik counteren. Na vier eeuwen onderzoek kunnen we – moeten we – de vaak eenzijdige basis van waaruit onze geschiedschrijving is ontstaan met meer nuance, meer stemmen en broodnodige kanttekeningen benaderen. Dus ik besloot dat ik het eeuwenoude boek van Emanuel van Meteren zou lezen en een kritisch verslag daarvan zou verwerken in mijn eigen boek. Zo reconstrueer ik de geschiedenis van de geschiedschrijving. Emanuel Van Meteren was bovendien geen broodschrijver, maar ook geen bijster sterk ideoloog en als protestant relatief gematigd. Hij was in eerste instantie een verhalenverzamelaar. Het was zijn neef Ortelius die samen met andere vrienden hem aanmoedigde om zijn gigantische collectie te boek te stellen. Toen de Historien vanaf 1593 voor het eerst verschenen volgde een calvarietocht om het volwaardig en onafhankelijk uit te geven, een drama dat je in mijn boek uitvoerig kan lezen. Nadat ik in de uitgave van de Comentarius door Helmer J. Helmers over Emanuels arrestatie en gevangenschap in mei 1575 had gelezen, was mijn beslissing definitief. De verhalenverzamelaar die omwille van verdachte spionageactiviteiten werd gearresteerd waarop zijn collectie werd afgepakt. Sterker kan de geschiedenis van een narratief niet beginnen. Op 12 mei 2025, exact 450 jaar later, ging ik naar Antwerpen en begon aan de proloog van Het verloren land. Een maand later kreeg ik van mijn dierbare collega-historicus Anton van der Lem een eigen exemplaar van de Historien en daarmee pronk ik op de foto. Lees via deze link de proloog van mijn boek in voorpublicatie op de website Historiek.
  7. Waarvan komt de titel? Aanvankelijk was mijn werktitel De Bello Belgico, naar een ander beroemd geschiedwerk van Famiano Strada uit de zeventiende eeuw. Hoe meer ik las, hoe meer ik uitprobeerde, hoe sterker mijn besef dat ik deze geschiedenis niet alleen kon vertellen als een chronologisch oorlogsverhaal. De Verenigde Nederlanden waren gecreëerd als nieuwe staat, maar tegelijk vormden ze een narratief dat leefde in de hoofden en gelezen kon worden in de boeken. Hierdoor overstegen ze het tijdelijke belang van een kortdurende gebeurtenis in ons gedeeld verleden. Wat gecreëerd werd in de Verenigde Nederlanden vormt het DNA van de Lage Landen: een zelfbewuste, gedurfde, intern hopeloos verdeelde staat die in hun verschillen een eenheid wist te vinden. Ik begreep dat een diep historisch besef van deze identiteit we vandaag kunnen leren wat we vergeten te zijn. Het verloren land verwijst naar de volledige Verenigde Nederlanden, de staat die wij slechts kortstondig zijn geweest en gescheiden is tijdens de oorlog. Maar het verwijst ook naar de verloren onschuld van de jonge staat en het nostalgische narratief in de eeuwen erna. Mijn werktitel De Bello Belgico is wel nog verwerkt in de cover, die is overgenomen van de zeventiende-eeuwse publicatie van Famiano Strada. De naam van deze Italiaanse jezuïet is wel vervangen door Emanuel van Meteren.
  8. Waarom is het vandaag belangrijk om dit verhaal te kennen? Zoals hierboven al uiteengezet vertelt Het verloren land niet alleen hoe de Lage Landen in twee stukken werden opgesplitst, het latere België en Nederland. In mijn boek reconstrueer ik ook hoe het fundament werd gelegd van onze geschiedschrijving en onze collectieve identiteit. Dat maakt de Verenigde Nederlanden actueler dan je op het eerste gezicht zou denken. Bovendien was de tweede helft van de zestiende eeuw net als vandaag een tijd waarin een snel en radicaal veranderende wereld zorgde voor twijfel, polarisatie en angst, maar ook voor toekomstdromen en gedurfde vernieuwing. Vandaag kunnen we deze verhalen meer dan ooit gebruiken. Door te beseffen dat we al eeuwen geleden onze onderlinge verschillen probeerden te overstijgen door een gezamenlijke droom van volkssoevereiniteit, kunnen we misschien ontsnappen uit het defaitisme en pessimisme die onze politieke debatten domineren. Het wordt tijd dat we stoppen met onze diversiteit als zwakte te zien en durven kiezen voor een trots federalisme geïnspireerd door onze complexe geschiedenis, besluit ik in de epiloog van Het verloren land: “Het historische besef dat we elkaar al eeuwen in een gedecentraliseerd systeem in eenheid kunnen vinden, kan helpen. Emanuel van Meteren schreef vaak over de Verenigde Landen, die hij soms ook de Verenigde Staten noemde. Alle gewesten stonden op zichzelf, maar tegelijkertijd hoorden ze bij elkaar. Het wordt tijd dat we ermee stoppen onderlinge verschillen van België, Nederland en Europa als een zwakte te zien. De grootste prestatie van de leiders van de Verenigde Nederlanden was dat ze zich ondanks alle tegenslagen niet wentelden in een verliezersmentaliteit. Ze wisten dat ze het opnamen tegen een superieure vijand en dat ze niet zonder hun machtige bondgenoten konden. Toch kozen ze ervoor om een eigen militair, politiek en economisch systeem uit te bouwen.” Ten slotte kunnen we alleen door ons bewust te zijn van ons gedeeld verleden elkaar in het heden begrijpen en de kracht vinden om onze eigen toekomst uit te tekenen. Dat maakt de huidige besparingslogica die onze bibliotheken, archieven en erfgoedorganisaties treft des te onbegrijpelijker. In deze tijden zouden we juist meer moeten investeren in onze collectieve ontdekking van onze gezamenlijke geschiedenis. Dat levert op, veel meer dan er ooit bespaard kan worden. Jammer dat onze Vlaamse regering zo ondoordacht bespaart en niet nakomt wat ze eerder hebben beloofd… Wanneer archieven en erfgoed worden kapotbespaard, verdwijnt een cruciaal deel van onze geschiedenis en het komt nooit meer terug.
  9. Ga je opnieuw met een lezing toeren? Ja! Na de verdere lancering van Het verloren land ga ik vanaf maart 2027 de baan op met een voorstelling waarin ik de toeschouwer meeneem naar mijn schrijfkamertje en de oorsprong van onze geschiedschrijving. De eerste twee data liggen al vast… in Antwerpen én Schelle. Bijwonen? Zie de speeldata via deze link. Zelf organiseren? Deze link voor meer info.
  10. Al een idee voor een volgend boek? Dit is misschien wel de meest gestelde vraag. Ik heb bijna vier jaar gewerkt aan Het verloren land, dus ik moet daar even van bekomen. Maar ik ben zeker nog niet uitgeschreven. Misschien pak ik de historische draad weer op na het Twaalfjarig Bestand en maak ik er een trilogie van? Of doe ik eens iets helemaal anders? Wie weet wat nummer elf gaat worden…

Geef een reactie