In opstand!
Vlaamse edelman, geboren in Gent in 1513, die sinds 1543 een Gents schepenambt bekleedde. In 1567 was hij een van de adellijke opdrachtgevers van de bosgeuzen van Jan Camerlynck. Hij was een van de stadsgeuzen die in 1576 in opstand kwamen. En hij was de leider van de Achttienmannen die in 1577 in Gent de macht grepen. Samen met de broer van zijn schoonbroer François Ryhove leidde hij de Gentse calvinistische republiek. Zijn zoon Willem was een van de eerste watergeuzenleiders, tot hij in 1572 verdronk voor de Vlaamse kust.
Zie In opstand! p. 183, 217, 223, 239,244, 345, 454, 468, 507 – 511, 529, 531, 541, 542, 545, 566.
Het verloren land
Vanaf 1579 was Hembyse de verpersoonlijking van de anti-Orangistische geuzenfractie in de Gentse republiek. Hij nam de leiding in de Gentse aansluiting bij de Unie van Utrecht en waarschuwde voor de volgens hem te gematigde koers in Antwerpen en Brussel. Op 6 augustus 1579 werd onder zijn leiding voor het eerst Filips II afgezet als Vlaamse graaf, dit twee jaar voor de Plakkaat van Verlatinghe: ‘De hoogheid, preëminentie en soevereiniteit zijn de Koninklijke Majesteit onlangs gedevolueerd [vervallen] omdat hij de redelijke vredesvoorwaarden in Keulen niet heeft willen accepteren.’
‘De soevereiniteit van Vlaanderen was gevallen in de handen van de gemeente.’ (Citaat van Jan van Hembyse in 1579, zie ook: Het verloren land, 46)
Kort daarna werd hij de stad uitgejaagd onder impuls van Oranje. Hij vestigde zich als banneling in de Duitse Palts.
Toen Alexander Farnese in oktober 1583 Gent omsingelde, riepen de verschrikte Gentenaars Hembyse terug. Kort daarna installeerde hij een hard regime in de belegerde stad. Na verwarrende weken van steeds toenemende polarisatie in de stad werd de beruchte volksheld op 23 maart 1584 gearresteerd. Omdat hij zou onderhandeld hebben over de overgave van de stad met Alexander Farnese werd hij op 4 augustus 1584 wegens hoogverraad onthoofd, bijna dag op dag exact vijf jaar na het Gentse afzetting van Filips II als hun vorst.
Emanuel van Meteren schreef over hem: ‘Hij is een onervaren, ruw, eergierig, stout en streng mens geweest, die Vlaanderen en Gent in vele zwarigheden bracht door onbedachte plompe ijver, waarop de Waalse landen de eerste en voornaamste oorzaak grondden om de Generaliteit af te vallen.’
Zie Het verloren land p. 44-48, 50, 121, 125, 132, 133, 137, 139, 140, 154, 155, 226.
Herinnering
In Gent is er een straat Jan van Hembysebolwerk.
Het archeologisch bureau Hembyse is vernoemd naar het zestiende-eeuwse Hof van Hembyse in Gentbrugge. Het was de woonst van een neef van Jan van Hembyse.
