In In opstand! wordt zij ‘moeder der geuzen’ genoemd. Ze was de weduwe van de Gelderse edelman Herman van Bronckhorst en Batenburg en zo dus de moeder van de zogenaamde ‘kinderen van Batenburg‘. Ze was overtuigd calvinist en geuzenleider, geboren in 1501. Vanuit de familiekastelen Batenburg en Stein stuurde ze haar kinderen en haar nicht Catharina van Boetzelaar aan om in opstand te komen. Ze had veelvuldig contact met de geuzenpredikant Herman Moded.

Zie In opstand! p. 53, 56, 58 – 60, 68, 71, 94, 95, 96, 98, 102, 141, 144, 164, 165, 212, 214, 229, 376, 382, 394, 545, 553, 559, 560.

Uitgebreide biografie (spoilers)

Petronella van Praet van Moerkerke (1501-1594) was een edelvrouw die een belangrijke rol speelde in de eerste jaren van de geuzenopstand. Ze was de dochter van Catharina van Egmont (een bastaarddochter van een tak van de grafelijke Egmontfamilie) en Lodewijk van Praet van Moerkerke. Haar zus Françoise trouwde met Rutger van Boetzelaer. Beide gezinnen onderhielden nauwe banden. Petronella trouwde in 1528 met Herman van Batenburg en Bronckhorst, de heer van onder meer de domeinen Batenburg en Stein. Hun kinderen werden bekend als de Kinderen van Batenburg. In 1556 overleed haar echtgenoot, waarna zij het heerschap over de familiedomeinen overnam in plaats van hun oudste zoon.

In 1556 overleed haar echtgenoot, waarna zij het heerschap over de familiedomeinen overnam in plaats van hun oudste zoon. Ze schrok niet terug om in te gaan tegen de instructies vanuit de centrale regering. Rebelleren deed ze hoe dan ook door haar calvinistische sympathieën. Ze nam predikant Herman Moded in bescherming en nodigde hem regelmatig uit op het familiekasteel. Via haar kinderen en de kroost van haar zus probeerde ze het hervormde christendom te verspreiden over de rest van de Lage Landen. Al zijn er weinig bronnen over haar activiteiten, het is duidelijk dat ze contact had met haar familieleden de broers Jan en Filips van Marnix en misschien zelfs de neven Hendrik van Brederode en Lumey.

Aan de vooravond van de geuzenopstand in 1565 was Petronella van Praet officieel ingeschreven als bannervrouw en vrijvrouw van de familiegronden. Dit eerste was een hogere positie in de adellijke protocol en het tweede betekende dat ze op haar domeinen verregaande politieke macht had (zoals het halsrecht). In die hoedanigheid ga ik ervan uit dat ze aanwezig was op het huwelijk van Alexander Farnese, de zoon van de landvoogdes, in november 1565. Haar zonen waren zeker in Brussel die dagen, waar ze initiatief namen in de oprichting van het Eedverbond der Edelen. In hoeverre Petronella hiervan op de hoogte was, is niet geweten.

[wordt nog aangevuld]

Bibliografie

De belangrijkste informatie over Petronella van Praet is verzameld in de korte, maar belangrijke historische studie Praet, Bronkhorst en Boetzelaer. Adellijke weduwes in de bres voor het calvinisme tijdens en na de Beeldenstorm (1566-1567) van historici Violet Soen en Nina Valkeneers die je kan lezen via deze link.

In het Gelders Archief liggen enkele genealogische documenten, meer info via deze link.