In mijn tiende boek Het verloren land vertel ik het verhaal van de Verenigde Nederlanden (1579-1609), de allesbepalende scheidingsoorlog en de geschiedenis van onze geschiedschrijving. Ook Mechelen kreeg een plaats in mijn boek. Hieronder lees je hier meer over, én krijg je nog extra info!
Mijn boeken kopen? Doe dat bij de Salvator, De Zondvloed of Standaard Boekhandel in Mechelen!
Welkom op 12 november 2026 voor de boekvoorstelling Salvator!
Mechelse geuzengeschiedenis
Als aartsbisschoppelijke hoofdstad was Mechelen aanvankelijk gekant tegen de protestantse geuzenopstand. Maar een groep van lokale bestuurders zorgde er in 1572 voor dat Willem van Oranje en zijn bevrijdingsleger eerst Mechelen bereikten. De poorten stonden open voor de opstandelingen. Toen Oranje kort daarna bij Bergen (Mons) verslagen werd, volgde een wraakactie van de hertog van Alva die Mechelen dagenlang liet plunderen.
Zie In opstand!, p. 75, 203, 215, 336, 337, 339, 341,349 – 351, 354, 363, 436, 467, 473, 501, 569
Mechelen en het verloren land
Toen in 1579 Antwerpen en Brussel zich aansloten bij de Verenigde Nederlanden, was er in Mechelen veel weerstand. Die escaleerde tijdens Hemelvaart. In het midden van de stad kwam het tot een heus straatgevecht tussen katholieke burgers en de Hollandse soldaten van het staatse garnizoen. De aartsbisschoppelijke stad voelde zich al langer beklemd door de Brabantse calvinisten van Brussel en Antwerpen. Ze vreesden dat ze hen zouden dwingen de Unie van Utrecht te ondertekenen. De Staten zagen geen andere optie dan de terugtrekking van het garnizoen om de situatie te ontmijnen. Maar dit resulteerde juist in een katholieke machtsgreep. Zo schreef Emanuel van Meteren: ‘Dus trok het garnizoen uit naar Brussel, wat te pas kwam omdat de graaf van Egmont van plan was deze stad in te nemen. Binnen Mechelen was er een monnik, broeder Lupus, die met zijn haatpreken bijna het gehele gouvernement aan zijn zijde kreeg.’ Zo werd de schout gevangengenomen en de staatse gouverneur uit de stad gezet. In Antwerpen beseften de Staten dat ze de controle over Mechelen kwijt waren toen ze een gezant stuurden die ook prompt achter de tralies belandde. Emanuel van Meteren verzuchtte: ‘Dit was een vreemde en barbaarse manier van handelen door de Mechelaars.’ Een maand later viel Mechelen de Staten af. ‘Ze verenigden zich openlijk met de koning en de prins van Parma, die hun met open armen een eeuwige vrede aanboden.’ Volgens de protestantse Emanuel van Meteren volgde daarna een katholiek terreurbeleid.
Een jaar later in het voorjaar van 1580 keerden de kansen voor de katholieken in Mechelen. Emanuel van Meteren wist dat voornamelijk de Antwerpenaren plannen hadden ‘om de stad te dwingen’ en het katholieke bestuur onder leiding van broeder Pieter Lupus af te zetten. Maar de Italiaanse huurlingeneenheid die op Nekkerspoel lag, verhinderde hen dit te doen. Tot 9 april:
De Staten hebben de Engelse soldaten uit Lier derwaarts gezonden. Omdat ze niet zonder betaling wilden vertrekken, heeft de gouverneur van Brussel met het garnizoen uit Vilvoorde zich bij hen gevoegd. ’s Morgens vroeg verschenen ze voor Mechelen. De Engelsen hebben aan de ene zijde van de stad alarm geslagen, terwijl de rest aan de andere kant de muren beklom. Er is zeer gestreden voor men de poort open kon krijgen om het paardenvolk naar binnen te brengen. Toen dit lukte, hebben de burgers met enige papen en monniken op de Markt veel tegenweer [verzet] geboden.
Na een korte, maar felle strijd wonnen de aanvallers. Mechelen werd bedwongen en zou tot de overgave aan Alexander Farnese in 1585 tot de Verenigde Nederlanden behoren. Meer lees je daarover in Het verloren land.
Zie Het verloren land, p. 38, 39, 61-63, 66, 78, 97, 130, 155, 174, 196, 259, 370, 385, 511, 569
In 2024 maakte het Stadsarchief van Mechelen een documentaire over de woelige zestiende-eeuwse geschiedenis van de stad. Ik werkte hieraan mee en vertelde onder meer over de beeldenstorm in Mechelen.
Mechelen in mijn andere boeken
Volgt nog… maar alvast verwijs ik naar het verhaal van Eva Fastag.
