In mijn tiende boek Het verloren land vertel ik het verhaal van de Verenigde Nederlanden (1579-1609), de allesbepalende scheidingsoorlog en de geschiedenis van onze geschiedschrijving. Ook Maastricht en omgeving kregen een plaats in mijn boek. Hieronder lees je hier meer over, én krijg je nog extra info!
Mijn boeken kopen? Doe dat bij de Dominicanen of De Tribune in Maastricht!
Geuzengeschiedenis van Maastricht
Zie In opstand!, p. 127, 128, 140, 165, 205, 218, 220, 221, 225, 420, 421, 453, 462, 467, 471, 473, 478, 480, 498, 525, 541
Maastricht en het verloren land
Kort nadat met de Unie van Utrecht de Verenigde Nederlanden ontstonden omsingelde de Spaanse landvoogd Alexander Farnese in maart 1579 het strategisch gelegen Maastricht. Zo onderging de stad als eerste de oorlogstactiek die zo bepalend zou zijn voor de strijd van de Verenigde Nederlanden. Door Maastricht te belegeren, te beschieten en af te sluiten van de buitenwereld wisten de Spanjaarden uiteindelijk de stad tot overgave te dwingen.
Emanuel van Meteren schreef over de val van Maastricht:
“Ondertussen zijn die van Maastricht, door nood in talloze stormen en andere ongevallen, zeer verzwakt van volk, en in de uiterste nood gekomen. Van de duizend soldaten bleven geen vierhonderd weerbare mannen over. Zij hadden aan lijfsbehoeften groot gebrek, hoewel hun in het eerste dikwijls enige nooddruft gezonden was. Ten laatste, dewijl hun ook het buskruit ontbrak, hebben zij allengs de moed verloren, twijfelende aan het ontzet, en hoopten alleen op enige aanbiedingen van verdrag van Keulen, of van de prins van Parma.”
“Maar dewijl de vijand reeds ingegraven en gelogeerd was op de muren en vesten der stad, waar zij maar één borstwering tegen hadden, waren zij gedwongen scherpe wacht te houden, daar ze weinig volk toe hadden, zo dat ze van de vesten noch wacht niet gaan mochten; maar daarop moesten blijven slapen en eten. Ook waren ze door het voortdurende alarm zeer vermoeid en verzwakt. Op de 29ste van de zomermaand [juni], ’s morgens vroeg, op Sint-Pietersdag, toen enige soldaten van buiten over de vesting gemerkt hadden dat de wacht geheel overvallen was van slaap, heeft Parma in alle stilte zijn volk aan alle zijden doen opklimmen; en dus, de wacht en stad verrassende, doden zij al wat hun voorkwam. Nietemin vonden ze op verscheidene plaatsen grote weerstand, ook van vrouwen, waarom er ook velen verslagen werden. Grote vlucht geschiedde er van daar over de brug naar Wijk, waar zulke gedrang was, dat ze elkander met wijf en kind in het water stieten, en velen sprongen daarin. In Wijk was generlei voorraad; waarom (als de eerste furie of het moordgeweld wat over was) zij zich ook opgegeven hebben. Enige soldaten kwamen er nog af. De ingenieur Bastiaan Tappin werd om zijn grote wetenschap het leven geschonken, en zeer gewond zijnde, werd [hij] genezen; doch daarna door de keizer begeerd tot zijn dienst, werd hij in een venster doodgeschoten. De gouverneur Swartzenburg van Herle bleef ook dood. Dus werd Maastricht, nadat het vier maanden belegerd was, gewonnen: een van de standvastigste en strijdbaarste in het weerstaan (naar de geringe middelen die zij hadden) van alle de vorige gewonnen vestingen. Sedert is die stad zeer bedorven: want daar bleven geen driehonderd burgers in, die daarna ook nog vertrokken, en in wier plaatsen vele Luikenaars kwamen. Het blijft alsnog een zeer verwoeste stad, bestaande meest uit soldaten en garnizoen, welke daarna, door armoede en gebrek aan brandhout, de huizen hebben verbrand. Met dit beleg is het volk van Parma zeer verzwakt, zo dat hij niets groots noch bijzonders na deze overwinning heeft kunnen ondernemen; ja zelfs is hij in grote ziekte gevallen.”
De val van Maastricht was zeer bepalend voor de jonge Verenigde Nederlanden. Hoewel Emanuel van Meteren het aantal slachtoffers overdreef en weinig kritisch de staatse propaganda overnam in zijn Historien, was de stad wel grotendeels vernietigd en waren vele burgers omgekomen in het brute geweld. De vredesonderhandelingen die in Keulen gevoerd werden mislukten kort daarna. In steden zoals Mechelen, Brugge en ‘s-Hertogenbosch ontstond oproer omdat vele stedelingen vreesden dat ze opnieuw meegesleurd zouden worden in een geweldspiraal waarbij burgers het slachtoffer zouden worden van staatse of koninklijke militairen. De angst voor repressailles en belegeringen had enerzijds een verlammend effect en anderzijds zorgde het voor een eenheidsgevoel onder de opstandelingen. In mijn boek stel ik dat uit de puinhopen van Maastricht de Verenigde Nederlanden toch konden ontstaan. Maar voor de stad zelf zou een langzaam, moeilijk herstel volgen. Ze zouden pas na vele tientallen jaren weer bij de onafhankelijke Nederlanden behoren. Vandaag weten weinigen hoe het lijden van Maastricht aan de basis lag van de uiteindelijk Republiek.
Zie Het verloren land, p. 35, 36, 38, 41-44, 48, 51, 130, 184, 274, 319, 343, 497, 499, 557
