Emanuel Van Meteren over Filips de Stoute

Hoe deze Landen door huwelijken onder één hoofd aan elkaar zijn gekomen, dunkt ons niet ondienstig eerst te verhalen.

Lodewijk van Male, van zijn vaders zijde graaf van Vlaanderen, Nevers, Rethel, Salins, Antwerpen en Mechelen, en van zijn moeders zijde graaf van Bourgogne en Artesië, had bij zijn vrouw Margaretha, dochter van Jan III, hertog van Brabant, slechts één dochter, eveneens Margaretha genoemd. Deze trouwde in het jaar 1369 te Gent met Filips van Valois, de hertog van Bourgogne en de jongste zoon van de Franse koning Jan II. Deze had vanwege verscheidene vrome daden de bijnaam ‘de Stoute’, met name ook omdat hij in de Slag bij Poitiers (voorgevallen in het jaar 1356) zijn vader tot het laatste toe bijstond, met wie hij door de Engelsen gevankelijk in Engeland gevoerd werd.

Deze Filips de Stoute was een dapper, kloekmoedig en verstandig heer. Hij noodzaakte Karel VI, koning van Frankrijk, om tot driemaal toe met al zijn macht te hulp te komen aan de genoemde graaf Lodewijk, zijn schoonvader, die oorlog voerde tegen die van Vlaanderen en Gent. Deze oorlog duurde wel vijf of zes jaar, waarbij beide partijen in alles noch geheel gelijk, noch geheel ongelijk hadden. Doch eindelijk, na de dood van graaf Lodewijk van Male, heeft dezelfde hertog Filips, toen hij aan de regering kwam, alles beslecht.

Uit deze Filips de Valois en Margaretha van Vlaanderen zijn geboren: Jan de Valois, bijgenaamd de Onvertzaagden [zonder vrees], hertog van Bourgogne, graaf van Vlaanderen, Bourgogne, Artois, enz.; Anton van Valois, hertog van Brabant, Limburg, enz.; en Filips, graaf van Nevers, met nog verscheidene dochters. Zijn oudste zoon Jan trouwde met Margaretha, dochter van Willem van Beieren, graaf van Henegouwen, Holland, Zeeland en [heer van] Friesland.

Zijn tweede zoon Anton liet hij huldigen tot toekomstige hertog van Brabant, als erfgenaam van zijn tante, vrouwe Johanna van Brabant (dochter van hertog Jan de Derde), die getrouwd was met Wenceslaus van Luxemburg zonder kinderen bij hem te hebben. En hoewel Brabant na het overlijden van hertogin Johanna overging op de oudste zoon Jan, bewoog zijn vader de Staten van Brabant (via de heer van Wezemaal) er toch toe dat zij deze tweede zoon Anton als toekomstig heer huldigden. Dit op voorwaarde dat hij hun het land van Rijen overdroeg — waarvan Antwerpen de hoofdstad is en dat in die tijd onder Vlaanderen viel — en het toen voor eeuwig aan Brabant verbond.

Doch deze Anton, hertog van Brabant en Limburg, werd samen met zijn jongste broer Filips, graaf van Nevers, in de Franse oorlog tegen de Engelsen gesneuveld in de Slag bij Azincourt (bij Terwaan) in het jaar 1415. Hij liet twee zonen achter, Jan en Filips, beiden later hertogen van Brabant. Omdat zij zonder wettige kinderen stierven, is dit hertogdom toegekomen aan de kinderen van hun oudste broer, zoals hierna zal blijken.

Hertog Filips de Stoute is in het jaar 1404 te Halle bij Brussel gestorven, zeventig jaar oud. Hij was een vroom, kloekmoedig en verstandig vorst; groot, sterk en bruin; breed van schouders, voorhoofd en borst; met grote blauwe ogen en een mannelijk wezen. Hij droeg, naar de gewoonte van die tijd, zijn haar lang op zijn schouders en had een zwarte, geschoren baard. Zijn neus was krom en gebocheld, zijn kin was lang en zijn mond wat gapende [stond wat open]. Hij was meestal gezond en welvarend, statig van wezen en aanzien, doch zeer gemeen [toegankelijk] en spraakzaam.

Meer lezen?

Ontdek in Het verloren land hoe de Bourgondiërs in de zestiende eeuw als aartsvaderen van de Lage Landen de geschiedenis in werden geschreven.