Gelezen: ‘Het Kielzog van de Oorlog’ van Ellen N. La Motte


‘Er bestaat volk genoeg dat je de nobele kanten beschrijft, de heroïsche kant, de geëxalteerde kant van de oorlog. Ik moet je schrijven wat ik gezien heb, de andere kant.’

Bij het schrijven van Godenslaap stootte Erwin Mortier op de dagboekfragmenten van Ellen N. La Motte, een Amerikaanse verpleegster die in 1916 in een veldhospitaal werkte, op enkele kilometers van het front aan de IJzer. Hij maakte er in 2009 een indrukwekkende vertaling van.

In het oorspronkelijk voorwoord lezen we: ‘Zonder twijfel heeft er over de volle lengte van die uitgestrekte kilometers “front” actie plaatsgevonden, en “ogenblikken van intense angst” hebben glorieuze daden van dapperheid, moed, toewijding en noblesse voortgebracht. Maar wanneer zich geen of weinig actie voordoet, komt er plaats voor stilstand, en in een plaats van stilstand heerst veel lelijkheid. Veel lelijkheid welt op in het zog van machtige, bewegende krachten. We zijn getuige van een fase in de evolutie van de mensheid, een fase die we Oorlog nomen – en de trage, gestage voortgang woelt het slijm op in de ondiepten, en dat is het Kielzog van de Oorlog. Het is erg lelijk. Vele kleine levens borrelen op in het kielzog. Ze zijn losgewoeld door de zwepende golfslag en drijven naar het oppervlak, losgemaakt uit hun omgeving, en men vangt een glimp van ze op, afzichtelijk, verwerpelijk. Na de oorlog zullen ze weer stollen in de toestand die we Vrede noemen.’

De verpleegster pende haar bevindingen neer in vijftien kortverhalen, waarin ze een realistisch, cynisch beeld schetste van haar oorlog.

‘De dood is waardig en het leven is waardig, maar de intervallen zijn afschuwelijk.’

Niet voor niets was de latere bundeling van de verhalen lang verboden in de naoorlogse VS. Ellen N. La Motte beleefde de oorlog in een naar de dood stinkende ziekenhuiszaal, waar ze verveeld wachtte op de volgende lading gewonden. Soms was er even iets te beleven, bijvoorbeeld wanneer een generaal in volle uitrusting op enkele minuten een medaille kwam spelden op het witte kostuum van een stervende nadat de verpleging de zalen hadden opgeblinkt: ‘Haast je! Ruim de zaal op! Veeg het snot weg onder Rollins neus! Trek zijn lakens recht! Neem die natte handdoek en maak het rubber schoon op dat bed en het bed ernaast. Kijk of Henri klaar is. haal de schermen weg. Ze de anderen niet te treuzelen. De Generaals zijn op komst!’ Ze ontmoette geen helden van het vaderland, maar uitgeputte, trieste, stervende mannen, jongens soms, aan wiens bed zij hun vaak lelijke, laatste levensadem aanhoorde.

‘Vanuit de operatiezaal worden ze naar de ziekenzalen gebracht, de met verband omzwachtelde hopen die van de operatietafels komen, de hopen die ooit mannen waren. De propere bedden in de zaal worden opengeslagen om hen te ontvangen, om de roerloze, omzwachtelde hopen te ontvangen die van de brancards op de bedden getild, geschoven of gerold worden. Telkens weer, de hele dag lang, komt de processie van brancards de zaal in. De dragen die voorop loopt trapt met zijn knie de deur open en laat een striemende winterregen voor zich uit naar binnen, die de kaarten en papieren op de tafel doet dansen, en de alcohollamp dooft waarboven de injectienaald kookt. Iemand slaat de deur dicht. De bewusteloze vorm wordt in het bed geladen. Hij is zwaar en het bed buigt door onder zijn gewicht. De brancardiers rapen hun rode dekens samen en druipen weer af, ze laten kluiten modder en sporen van modderig water achter op het groene linoleum. Buiten bulderen de kanonnen en binnen schudden de baraques, en telkens en telkens weer komen de dragers de zaal in, met mannen van de hoge tafels in de operatiezaal. Zij zijn het enige wat tussen ons en de kanonnen staat, die wrakken in bedden.’ (het interval, p. 63)

Een harde getuigenis van een gruwelijke oorlog, prachtig vertaald door Erwin Mortier.

Meer info? Website Erwin Mortier, Vrt, de oorspronkelijk Engelse versie en recensie op geschiedenis.nl.

LA MOTTE, Ellen N. en MORTIER, Erwin (vert.), Het Kielzog van de Oorlog, Amsterdam: De Bezig Bij, 2009.

Advertenties

2 gedachtes over “Gelezen: ‘Het Kielzog van de Oorlog’ van Ellen N. La Motte

  1. Beste vriend Pieter,
    Het zal wel in een machtige zeer realistische taal zijn dat deze moedige oorlogsverpleegster haar diep geroerde ziel bij het verplegen van deze duizenden “poilus kanonnenvlees”, onder de nog steeds bulderende kanonnen, de volle loop laat! Deze “heldin” is een voorbeeld en getuige van de honderden oorlogverpleegsters/verplegers die ook ten koste van hun eigen leven soms nog een sprankeltje menselijke liefde er voor over hadden!
    “On n’est pas héros à tout prix”
    “We zijn geen helden ten allen prijze”
    “Wir sind kein helden zum jeden preise”
    “We are no hero for every price”!
    Om eens ernstig na te denken wat een gruwel oorlog is! …..Zeer intens…. Mijn bloedeigen vader maakte dit alles vier jaar lang mee in de slijk en de bloedgrachten achter den IJzer! Veelal, in 1914 vooral, o.a. aan de Tervatebrug, “Bajonet au canon” ofte met de bajonet, man tegen man …. ook en vooral in 1917 … de slag om Passendale….24 uren aan een stuk, over en weer met de bajonet onder dodelijk mitrailleurvuur….
    Maar, ook ik maakte het mee in onze 2e W.O. …. beschietingen. Het bombarderen door de “Stuka’s” dagenlang, dag en nacht! Het vluchten voor de SS om eindelijk de landing met de “Canadians” mee te maken! Verders dwars door “La douce (???) France” om nog eens in de Ardennen zeer zware gevechten mee te maken. Dwars door de “Heimant…Pays boche” tot aan de Elbe ….eindelijk na 5 jaren van dood/honger/kou en gevechten het langverwachte einde en vol moed en vredevol naar huis, naar ons Moeke en naar onze Papa en de familie denkende dat het nu wel zou gedaan zijn met elkaar uit te moorden.
    Laten wij de jeugd toch vooral opvoeden voor de vrede over de wereld en zeker nooit op de manier zoals het zich nu voordoet in Noorwegen! Gruwelijk wat deze jonge man aanrichtte onder het mom van een soort kruisvaart! Echt, om diep liefdevol maar ook met afschuw over na te denken! “Nooit meer oorlog” en inderdaad:
    “On n’est pas héros à tout prix”
    “Niemand is held ten allen prijze”
    De getuigenis van deze Amerikaanse oorlogsverpleegster, prachtig in zijn verhaal, maar gruwelijk in zijn echtheid, zou onze “politieke” wereld eens goed moeten doen nadenken!

    Zeer genegen groetjes,

    Henri Jaecques. (87 jaar oud en samen met mijn vrouwtje reeds 61 jaar gehuwd )

  2. His story is almost as gripping as the one above! Yes, we have to educate our young people about war. What is it good for? Absolutely nothing! (except the greedy munitions makers and those who profit from it)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s