Gelezen: ‘De Hemel van de Paus’ van Ross King

‘Was Michelangelo van nature al beklagenswaardig en ongelukkig, van zijn werk in de Sixtijnse kapel werd hij nog ongelukkiger, zoals uit de vele klachten in zijn brieven duidelijk wordt. Niet alleen voelde hij zich ellendig door zijn schijnbaar eindeloze gezwoeg op de steiger, hij werd ook voortdurend gekweld door gebeurtenissen buiten de kapel. Net als Jeremia was hij gedoemd om in gevaarlijke en moeilijke tijden te leven.’ (p. 323)

Ross King vat zijn boek over het schilderen van de Sixtijnse kapel samen aan de hand van de fresco van profeet Jeremia (zie rechts, dit zou een zelfportret van de Italiaanse kunstenaar zijn) .

In zijn boek De hemel van de paus vertelt Ross King uiterst gedetailleerd hoe het beroemde plafond van de Sixtijnse Kapel geschilderd werd. Hij doet dit aan de hand van een breed scala aan bronnen: van kunsthistorische literatuur tot de brieven van de schilder zelf. Het resultaat is een erg interessant, maar soms wat technisch boek.

Al meteen worden enkele mythes weerlegt: Michelangelo werkte niet alleen, maar met een grote groep assistenten. Hij lag niet vier jaar op zijn rug te zwoegen, maar werkte – weliswaar vaak gebogen – op een steiger. De geniale schilder was totaal onervaren in de frescotechniek en wilde niets liever dan opnieuw beeldhouwen.

In het boek lees je uiteraard ook over de rivaliteit tussen Michelangelo en Rafaël, maar ook met Da Vinci en Bramante. De meest intrigerende figuur uit die geschiedenis is ongetwijfeld paus Julius II, die stiekem de steigers beklom om Michelangelo’s werk te inspecteren en bekend werd als de ‘oorlogspaus’ met de lange witte baard, terwijl dit verboden was volgens de kerkelijke regels. Maar ondanks de vlot geschreven uitleg van Ross King, leest dit boek niet zo gemakkelijk. Soms verdwaal je als lezer tussen de technische details over de frescotechnieken en de brede uitleg over de Italiaanse politieke situaties.

Uiteindelijk slaagt Ross King er toch in om mij te overtuigen: in zijn boeken (hij schreef er ook over de Duomokoepel van Brunnelischi en over twee Parijse impressionisten) geeft hij kunstgeschiedenis een nieuw jasje: hij werkt één verhaal detaillistisch uit waardoor we als lezers een goed beeld van het leven als kunstenaar in die tijd krijgen.

De echte passie van Ross King komt naar boven bij zijn beschrijvingen van de fresco’s. Enkele daarvan zie je hieronder. Bijvoorbeeld de Schepping van licht en duisternis dat Michelangelo in één dag schilderde! King is gefascineerd: ‘Dit is het soberste van alle Genesis-taferelen. Er is alleen de figuur van God op te zien die door een wervelende wolkenpartij tolt. Hij is afgebeeld in contrapposto terwijl hij licht en duisternis scheidt, en heeft zijn heupen en schouders in tegengestelde richtingen gedraaid. Met zijn handen uitgestrekt boven zijn hoofd worstelt hij met de elementen.’ (p. 316)

Of de sybille Cumaea: ‘Michelangelo portretteerde haar als een van de afschrikwekkendste lichamen van het hele gewelf, compleet met lange armen, enorme bicepsen en onderarmen, en Atlas-achtige schouders van een dusdanige omvang dat haar hoofd erbij in het niet zinkt. De houding van Michelangelo tegenover deze lelijke oude feeks en haar profetieën lijkt te worden uitgedrukt in het gebaar van een van de twee naakte kinderen die naast haar staan: dit jongetje maakt de vijg naar haar, een obsceen gebaar waarbij de duim tussen de wijs- en middelvinger werd gestoken. Dit is een van de speelse grapjes die Michelangelo in zijn fresco opnam, grapjes die in een tijd waarin nog geen foto’s en verrekijkers bestonden, vanaf de grond niet zichtbaar waren. De kunstenaar stond ondanks zijn norse aard bekend om zijn sarcastisch gevoel voor humor.’ (p. 202-203)

Na vier jaar aan de schildering te werken leek Michelangelo de opdracht grondig beu. Toch maakte hij op het einde nog twee uitzonderlijke fresco’s: De kruisiging van Haman met de complexe houding van de veroordeelde en De koperen slang, met Michelangelo’s favoriete onderwerp: kronkelende, chaotische lichamen. Deze twee fresco’s flankeren de profeet Jona waarover Ross King het volgende schrijft: ‘Jona stuurt de blikken van de gelovigen die de kapel vanuit de Sala Regia betreden én bootst de achterovergebogen houdingen en verblufte gezichten na waarmee zij naar het schitterende fresco boven hun hoofden staren.’ (p. 340)

KING, Ross, De hemel van de paus. Michelangelo en de Sixtijnse kapel, Amsterdam: De Bezige Bij, 2007.

Meer info: op deze website kan je de prachtige fresco’s van Michelangelo bewonderen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s